Η επέκταση των Οθωμανών στα Βαλκάνια (Infographic)

Η νεότερη ιστορία των Βαλκανίων είναι σε τέτοιο βαθμό συνδυασμένη με την ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ώστε το ίδιο το όνομα της χερσονήσου που αποτελεί ουσιαστικά την νοτιοανατολική απόληξη της Ευρώπης να επιβιώσει ως απόηχος αυτής της εποχής. Οι ίδιοι οι Οθωμανοί βέβαια αποκαλούσαν την περιοχή Ρούμελη (Rumeli), δηλαδή χώρα των Ρωμαίων. Μαζί με την Ανατολία (Μικρά Ασία) η Ρούμελη (Βαλκάνια) αποτέλεσε τον κορμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από τον 15ο ως και τον 18ο αιώνα.

 

infographic Οθωμανικής κατάκτησης της βαλκανικής

 

Οι Οθωμανοί αποβιβάστηκαν σε ευρωπαϊκό έδαφος στα μέσα του 14ου αιώνα, ως σύμμαχοι του αυτοκράτορα Ιωάννη ΣΤ’ Καντακουζηνού στις εμφύλιες διαμάχες για τον βυζαντινό θρόνο, αλλά και ως αποτελεσματικοί σύμμαχοι κατά των Βουλγάρων στη συνέχεια. Οι δυναστικές διαμάχες μεταξύ μελών της οικογένειας των Παλαιολόγων έπληξαν τη δυναμική του βυζαντινού κράτους, το οποίο βρισκόταν ούτως ή άλλως σε δυσχερή πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά κατάσταση. Οι Οθωμανοί που ήταν βολικοί παραστάτες στα βυζαντινά σχέδια, γρήγορα μετατράπηκαν σε θανάσιμο κίνδυνο.

Οι περιστάσεις αυτές έδωσαν στο νεογέννητο αλλά δυναμικό μπεηλίκι των Οθωμανών τη δυνατότητα όχι μόνο να αποκτήσει σταθερή παρουσία, αλλά σταδιακά να αρχίσει να κυριαρχεί σε μια διευρυνόμενη περιοχή στα νοτιοανατολικά της χερσονήσου του Αίμου, σε μιά έκταση που ταυτίζεται περίπου με τις πεδιάδες της ανατολικής Θράκης και της νότιας Βουλγαρίας, ενώ το 1369 μετέφεραν την πρωτεύουσά τους από την Προύσα στην Αδριανούπολη, κάτι που φανερώνει πόση σημασία απέδιδαν στην επέκταση στο ευρωπαϊκό έδαφος. Ο αναπροσανατολισμός αυτός δεν είναι τυχαίος φυσικά, αντίθετα είναι εύλογος γιατί την εποχή εκείνη ήταν ιδιαίτερα δυσχερής η επέκτασή τους στα εδάφη της Ανατολίας, όπου υπήρχε σκληρός ανταγωνισμός από μια πλειάδα μικρών τουρκομανικών κρατιδίων, με ανάλογα χαρακτηριστικά με τα δικά τους.

Όσο οι Βυζαντινοί αναζητούσαν μάταια βοήθεια στη Δύση για να τους αντιμετωπίσουν, οι Οθωμανοί αναμετρήθηκαν στα δυτικά της νέας επικράτειάς τους με τους Σέρβους, τους οποίους κατενίκησαν στη μάχη του Έβρου (Μαρίτσα) στις 26 Σεπτεμβρίου 1371 και στη σφοδρή μάχη του Κοσσυφοπεδίου στις 15 Ιουνίου 1389. Την ίδια ακριβώς εποχή ο αυτοκράτορας Ιωάννης Ε’ Παλαιολόγος υποχρεώνεται να δηλώσει υποτέλεια στον Μουράτ Α’, εγγονό του Οσμάν, κύριο στρατιωτικό ηγέτη της οθωμανικής επέκτασης στην Ευρώπη. Η επιλογή του διαδόχου του, Βαγιαζήτ Α’, να στρέψει την προσοχή του επιτυχημένα στην ενίσχυση της θεσης των Οθωμανών στη Μικρά Ασία, αλλά και οι συνέπειες αφενός της ήττας τους από τους ορμητικούς Μογγόλους του Ταμερλάνου στη μάχης της Άγκυρας (20 Ιουλίου 1402) και αφετέρου της μεγάλης δυναστικής διαμάχης της περιόδου της “Μεσοβασιλείας” (1402-1413) έδωσαν στο αδύναμο Βυζάντιο τη δυνατότητα να ανασάνει, όχι όμως για πολύ.

Οι επόμενες δεκαετίες επιβεβαίωσαν την ισχύ των Οθωμανών, που ήταν πλέον αδιαμφισβήτητοι κυρίαρχοι τόσο στη βορειοδυτική Μικρά Ασία, όσο και στην κεντρική και νότια βαλκανική. Ο νεαρός και ασύγκριτα φιλόδοξος Μωάμεθ (Μεχμέτ) Β’ ανέβηκε στον θρόνο το 1451 και μέσα σε δύο χρόνια έκανε πράξη τον μεγάλο πόθο του να κατακτήσει την Κωνσταντινούπολη, η οποία έπεσε σχεδόν νομοτελειακά στις 29 Μαΐου 1453. Από τότε οι Οθωμανοί σουλτάνοι θα διεκδικούσαν και τον τίτλο του “Καίσαρα των Ρωμαίων”. Όλα τα σημαντικά αστικά κέντρα του βυζαντινού κόσμου είχαν προηγηθεί ή ακολούθησαν την τύχη της Κωνσταντινούπολης.

Το β’ μισό του 15ου αιώνα οι Οθωμανοί αντιμετώπισαν με επιτυχία τις δυναμικές τοπικές αντιδράσεις πολεμάρχων που προέρχονταν από το βυζαντινό πλαίσιο, όπως ο Γεώργιος Καστριώτης με επίκεντρο την Ήπειρο και ο Κροκόδειλος Κλαδάς με επίκεντρο την Πελοπόννησο. Αντίστοιχα ήρθαν σε επαφή και σύγκρουση με τον κύριο ως τότε δυτικό παράγοντα στα πράγματα της ανατολικής Μεσογείου, την Γαληνοτάτη Δημοκρατία της Βενετίας, ανοίγοντας με τον Α’ Βενετοτουρκικό Πόλεμο (1469-1473) ένα κεφάλαιο που θα έκλεινε μόνο μετά από τρεις και πλέον αιώνες συγκρούσεων. Στην αυγή του 16ου αιώνα η Οθωμανική Αυτοκρατορία ήταν έτοιμη να ξεκινήσει την φάση της κύριας ακμής της, επεκτείνοντας την κυριαρχία της ως τα κράσπεδα της κεντρικής Ευρώπης και της νότιας Ρωσίας, αλλά και φτάνοντας ως την Περσία, την Αραβία και τη βόρεια Αφρική.

 

Μπορείτε εδώ να παρακολουθήσετε και το σχετικό βίντεο.